Haber: Seyfi ÇELİKKAYA
(YOZGAT) – Yozgat’ta en fazla soğan, patates üretiminin yapıldığı Kümbet Ova bölgesinde kilogram maliyeti yaklaşık 7 lirayı bulunan kuru soğanlara alıcı çıkmayınca tonlarca ürün depolarda çürüdü. Çiftçi ise filizlenen ürünleri çöpe dökmek zorunda kaldı. Üreticiler, 7 liraya üretilen ürünlere aracıların 3 lira fiyat vermesi sonrası ürünlerini satmadıklarını, borçlarını ödemek için tarla ve traktör satmak zorunda kaldıklarını anlattı. Çiftçi Dursun Kılıç, “İki yıldır soğandan, patatesten tamamen kökten zarar ediyoruz. İşçi parasını dahi ödeyemiyoruz” dedi.
Yozgat’ın Kümbet Ovası’nda üretim maliyeti yaklaşık 7 lira olan kuru soğanlar, alıcı bulunamayınca depolarda çürüyerek çöpe dökülmeye başlandı. Ürünlerini satamadıkları için borçlarını ödeyemeyen çiftçiler tarlalarını ve traktörlerini satmak zorunda kaldıklarını ifade etti.
Son iki yıldır ektikleri soğan ve patatesi satamayan bu nedenle ekim ve sökümde çalışan işçilerin ücretlerini, piyasaya olan borçlarını ödeyebilmek tarlasını, traktörünü satmak zorunda kalan Yozgat çiftçisi, soruna acil çözüm bulunmasını bekliyor.
Yozgat’ın Aydıncık ilçesi Kazankaya Köyü’nden Dursun Kılıç, soğan, patates, pancar üreticisi olduğunu belirterek, şöyle konuştu:
“İki yıldır soğandan, patatesten tamamen kökten zarar ediyoruz. İşçi parasını dahi ödeyemiyoruz. Tarlada satamadığımız için depoya çektik, satamadığımız için de dereye döktük. En az 20 bin lira masraf ederek getirdik dereye döktük; çürüdüğü için, çillendiği için, piyasası olmadığı için. İşçi parasını ödemek için tarlamızı sattık, işçi parası ödedik. Borçlarımızı ödemek için tarla sattık. 2 yıldır çiftçinin hali bu bölgede perişan. Türkiye’deki hali zaten ortada. Gecemiz, gündüzümüz belli değil. Çalışıyoruz, çalışarak da batıyoruz. Elimizdeki hazır mahsulümüzü satıp ihtiyacımızı gideremiyoruz. Durum bu.”
“Döktüğüm soğanı 15 gün tarlada söktürdüm”
Tarlada satamadığı soğanı depoya kaldırdığını kaydeden Dursun Kılıç, bugüne kadar alıcı bulamayınca çöpe dökmekten başka çaresinin kalmadığını bildirdi ve şöyle konuştu:
“Bunun maliyeti en az 7-8 lira kilosu. 1 liradan dahi satamadık. Satmak istediğimiz zaman da alıcı bulamadık. Döktüğüm soğanı 15 gün tarlada söktüm yaptırdım. Satamadığım için depoya çektim, ileriki günlerde satılır düşüncesiyle. Yine satılmadı. Buna masraf ederek döktüm. Tekrar bunu başka yere götürmem için yükleme, nakliye, dağıtma masrafı bir o kadar daha olacaktı. Benim ona gücüm yoktu dağıtmaya. Patatesimi de daha önce tarlada söktüm, vatandaşa ‘Gelin toplayın’ diye ilan ettim. Vatandaşa hediye ettim bir bölümünü. Geri kalanın da zaten sattık parasını alamadık. İstanbul’a alamadığım paranın peşine gideceğim. Durum bu. Bir de ona para harcayacağız. Tarlamızı sattık borçlarımızı ödemek için. Traktörümüzü sattık. Durum buradan ibaret.”
Aydıncık ilçesinin Kösrelik Köyü’nden Dursun Tufan da fasulye, soğan, patates ekerek geçimlerini temin etmeye çalıştıklarını anlatarak, “Soğan da para yapmadı. Şuralarda bütün hep dereye dökerler. Kimse bir şey yapamıyor. Yaptığımız iş hiçbir şey yok. Geçen sene benim oğlan patates ekti, soğan ekti, tarladan hiç getirmedi. Yaptığı masraf 500-600 bin lira tuttu. Traktörünü sattı. Yine de kendini kurtaramadı. Bize bir çare verin” ifadelerini kullandı.
“Çiftçilik yaparak suç mu işliyoruz?”
Kösrelik Köyü’nün genç çiftçilerinden İsmail Özgün, üretimlerinin karşılığını alamamaktan yakınarak, 8 ay emek verdiği soğanları depoya kaldırdığını, alıcı çıkmayınca çöpe dökmek zorunda kalacağını bildirdi. Özgün, “Soğanlarımızın bize maliyeti 7 lira, tüccar bize 3 lira fiyat biçti. 3 lira fiyata vermediğimiz için soğanlarımız bu halde. Yarın bir gün biz bu soğanları hep çöpe dökeceğiz. Biz suç mu işliyoruz? Çiftçilik yaparak suç mu işliyoruz? Suç işliyorsak ya gelin bizi tutuklayın ya da bırakalım bu işi” diye konuştu.
“Seneye herkes soğanın kilosunu 100 liradan yerse bu bunun sorumlusu biz değiliz, hükümet”
Köyde bu işi yapan en genç çiftçilerinden birisi olduğunu anlatan Özgün, soğan ekmekten vazgeçtiğini söyledi. Özgün, şunları kaydetti:
“Bu seneden sonra bıraktım bu işi. Kesinlikle ekmiyorum. Şimdi yorum yapacaklar buna; satsaydın, depolamasaydın… Maliyeti kurtarmayan bir şeyi biz satamayız. Satamayacağımız için de mecbur böyle depolarda kalıyor. Buna hükümet de el atmıyor. Kimse bizi görmüyor. Yarın bunları çöpe dökeceğiz, üretmeyeceğiz. Bir dahaki seneye herkes soğanın kilosunu 100 liradan yerse bu bunun sorumlusu biz değiliz, hükümet. Bunun sorumluları çiftçiler değil. Üretemiyoruz. Gübre, mazot maliyetleri çok fazla arttı. Tarlaya gidemiyoruz. Traktörlerimizin deposunu dolduramıyoruz. Gübre alamıyoruz. Ben her sene 30-40 dönüm soğan ekiyordum. Bu sene 3 dönüm soğan ektim sadece yemek için. Bunları da bir hafta sonra götürüp dereye dökeceğiz. Çürük soğan da değil. Halen sağlam soğanlarımız da var. Mor soğan markette 50-60 lira. Bizden 3 liraya alınmaya çalışıyor. 3 liraya alırlarsa hırsızlık var ortada. Devlet bize sahip çıkmıyor. Bundan 2 sene önce falan devlet, hükümet depoları basıp terörist ilan ediyordu. Şimdi gelip basıp depolarda niye mallarınız çürüdü, neden kaldı diye çiftçileri ne gören var, ne eden var? Sapasağlam soğanlar. Bunu belki marketlerde 30 liraya alıyorlar, 40 liraya alıyorlar ama biz bunları çöpe dökeceğiz. Alan yok, kesinlikle yok. Kazanan aracılar ve marketler. Çiftçi, üreten kesinlikle kazanmıyor.”
“Devletin buna bir çare bulması lazım”
Nüfusu yetersiz kalması nedeniyle belediyesi kapatılarak, köye dönüştürülen Kösrelik’te 2004-2009 arasında AK Parti’den belediye başkanlığı yapan Mehmet Doğan, girdi maliyetleri yüzünden birçok çiftçinin üretimden vazgeçtiğine dikkati çekti. Doğan, şunları söyledi:
“Bu köyde ikamet ediyorum. Belediyemizi de kapattılar, Allah’a çok şükür. Köyde vatandaş da kalmadı. Doğru dürüst çiftçi de kalmadı. 3-5 tane genç çocuk var bu işi yapan. İşte şimdi de bu çocuğun soğanına bakmaya geldik. İnan 7 liraya ürettiği soğanı 3 liraya zor satıyor. Satamıyor bile. Diyorlar ki, ‘Üretim yok.’ Üretim nasıl ol olsun? Sen bir torba gübreyi bin liradan 1.600 liraya çıkartırsan, soğanı üreten adamın elinde bırakırsan bu çocuk bir daha eker mi? Kösrelik’te eskiden her kapıda 20 ton, 30 ton soğan vardı. Bu sene eken 1 kilo ekiyor ya 2 kilo ekiyor. Bazıları hiç ekmiyor. Mesela şahsen ben hiç ekmedim, ekonomik durumum vatandaşa nispeten daha iyi olduğu halde. 1.600 lira gübre parası verip de ben soğanı üretip satamadıktan sonra niye ekim yapayım? Onun için devletin buna bir çare bulması lazım.”
